<\/p>\n
Nga k\u00ebrkesat e student\u00ebve n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut te kriza e vizionit komb\u00ebtar shqiptar <\/em><\/strong><\/p>\n Albert Z. Zholi<\/strong><\/p>\n K\u00ebrkesat e student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Maqedonia e Veriut p\u00ebr p\u00ebrdorimin e plot\u00eb dhe t\u00eb barabart\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb institucionet publike, tashm\u00eb po marrin nj\u00eb kuptim shum\u00eb m\u00eb t\u00eb thell\u00eb sesa ai administrativ. Ato nuk jan\u00eb thjesht k\u00ebrkesa teknike p\u00ebr tabela dygjuh\u00ebshe, dokumente universitare apo komunikim institucional. Ato p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb betej\u00eb p\u00ebr dinjitet politik, p\u00ebr barazi reale dhe p\u00ebr njohje t\u00eb plot\u00eb t\u00eb subjektivitetit shqiptar n\u00eb shtetin maqedonas. N\u00eb thelb, debati p\u00ebr gjuh\u00ebn \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb debat p\u00ebr pushtetin. Gjuha nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm mjet komunikimi; ajo \u00ebsht\u00eb instrument identiteti, memorie historike dhe legjitimiteti politik. Kur nj\u00eb komunitet lufton p\u00ebr gjuh\u00ebn e vet, ai lufton p\u00ebr pranin\u00eb e vet n\u00eb histori dhe n\u00eb t\u00eb ardhmen. Shqiptar\u00ebt n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut nuk po k\u00ebrkojn\u00eb privilegje. Ata po k\u00ebrkojn\u00eb zbatimin e nj\u00eb parimi themelor demokratik, barazin\u00eb. Por, kjo \u00e7\u00ebshtje lokale pasqyron nj\u00eb kriz\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb q\u00eb p\u00ebrfshin t\u00eb gjith\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn shqiptare n\u00eb Ballkan. <\/p>\n Paradoksi shqiptar, m\u00eb shum\u00eb shtete, m\u00eb pak bashk\u00ebrendim<\/strong><\/p>\n Sot shqiptar\u00ebt ndodhen n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb paradoksale historike. Kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb nuk kan\u00eb pasur m\u00eb shum\u00eb institucione, m\u00eb shum\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim politik dhe m\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsira shtet\u00ebrore se sot. Ekziston Shqip\u00ebria si shtet i konsoliduar nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht; Kosova si realitet shtet\u00ebror funksional dhe faktor politik rajonal; shqiptar\u00ebt jan\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e institucioneve shtet\u00ebrore n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, kan\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm politik n\u00eb Mali i Zi dhe p\u00ebrfaq\u00ebsim t\u00eb caktuar n\u00eb Serbi, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs. Megjithat\u00eb, pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment t\u00eb zgjerimit institucional, shqiptar\u00ebt duken m\u00eb t\u00eb fragmentuar politikisht dhe m\u00eb t\u00eb dob\u00ebt n\u00eb koordinimin strategjik komb\u00ebtar. Ka nj\u00eb munges\u00eb t\u00eb theksuar t\u00eb nj\u00eb vizioni t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt afatgjat\u00eb. Politikat shqiptare shpesh zhvillohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndar\u00eb, t\u00eb kusht\u00ebzuara nga interesat e ngushta partiake, rajonale apo personale, nd\u00ebrsa mungon nj\u00eb platform\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt komb\u00ebtare p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje jetike si arsimi, kultura, diplomacia, ekonomia dhe mbrojtja e t\u00eb drejtave komb\u00ebtare n\u00eb rajon. N\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb strategjie gjith\u00ebshqiptare, ekziston nj\u00eb politik\u00eb e fragmentuar e mbijetes\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme. Ky fragmentim b\u00ebhet edhe m\u00eb i rreziksh\u00ebm kur p\u00ebrball\u00eb shqiptar\u00ebve shfaqen projekte t\u00eb organizuara ideologjike nga qarqe t\u00eb ndryshme nacionaliste n\u00eb rajon, t\u00eb cilat vazhdojn\u00eb t\u00eb trajtojn\u00eb \u00e7\u00ebshtjen shqiptare jo si realitet demokratik europian, por si \u201cproblem historik\u201d p\u00ebr t\u2019u kontrolluar ose minimizuar.<\/p>\n Rikthimi i nacionalizmave t\u00eb vjetra<\/strong><\/p>\n Ballkani nuk ka hyr\u00eb ende plot\u00ebsisht n\u00eb epok\u00ebn postnacionaliste. P\u00ebrkundrazi, shum\u00eb vende t\u00eb rajonit po p\u00ebrjetojn\u00eb rikthimin e diskurseve etnocentrike, ku historia p\u00ebrdoret si arm\u00eb politike dhe identiteti komb\u00ebtar instrumentalizohet p\u00ebr konsum t\u00eb brendsh\u00ebm politik. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, shqiptar\u00ebt shpesh paraqiten si faktor destabilizues, pavar\u00ebsisht se n\u00eb shumic\u00ebn e rasteve k\u00ebrkesat e tyre lidhen me standarde baz\u00eb demokratike: p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs, p\u00ebrfaq\u00ebsimin proporcional, decentralizimin, arsimin dhe barazin\u00eb qytetare. Kjo klim\u00eb prodhon nj\u00eb tension t\u00eb vazhduesh\u00ebm psikologjik dhe politik p\u00ebr shqiptar\u00ebt n\u00eb rajon. Ata detyrohen vazhdimisht t\u00eb mbrojn\u00eb ekzistenc\u00ebn e tyre politike, historin\u00eb e tyre dhe legjitimitetin e t\u00eb drejtave t\u00eb tyre, edhe pse jan\u00eb popull autokton n\u00eb Ballkan dhe faktor historik i padiskutuesh\u00ebm n\u00eb rajon. Pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, protestat apo k\u00ebrkesat e student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut nuk duhen par\u00eb si episode t\u00eb izoluara. Ato jan\u00eb simptom\u00eb e nj\u00eb \u00e7\u00ebshtjeje m\u00eb t\u00eb madhe: munges\u00ebs s\u00eb p\u00ebrfundimit t\u00eb barazis\u00eb reale shqiptare n\u00eb Ballkan. <\/p>\n Elitat shqiptare dhe mungesa e nj\u00eb doktrine komb\u00ebtare<\/strong><\/p>\n Nj\u00eb nga problemet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb politik\u00ebs shqiptare sot \u00ebsht\u00eb mungesa e elitave strategjike. Shqiptar\u00ebt kan\u00eb prodhuar shum\u00eb lider\u00eb politik\u00eb, por pak mendim afatgjat\u00eb shtetformues. Diskursi politik dominohet nga zgjedhjet e radh\u00ebs, koalicionet momentale dhe lufta p\u00ebr pushtet, nd\u00ebrsa \u00e7\u00ebshtjet komb\u00ebtare trajtohen shpesh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb emocionale, sporadike ose propagandistike. Nuk ekziston nj\u00eb doktrin\u00eb moderne shqiptare q\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb qart\u00eb interesat komb\u00ebtare n\u00eb shekullin XXI: Si duhet t\u00eb koordinohen politikat arsimore mes Shqip\u00ebris\u00eb dhe Kosov\u00ebs? Si mbrohen shqiptar\u00ebt n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut, Lugin\u00ebn e Preshev\u00ebs dhe Mal t\u00eb Zi? Si nd\u00ebrtohet nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt ekonomike dhe kulturore shqiptare? Si forcohet diplomacia shqiptare n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare? Si nd\u00ebrtohet nj\u00eb identitet modern europian pa humbur vet\u00ebdijen komb\u00ebtare? Pa p\u00ebrgjigje serioze ndaj k\u00ebtyre pyetjeve, shqiptar\u00ebt rrezikojn\u00eb t\u00eb mbeten numerikisht t\u00eb pranish\u00ebm, por strategjikisht t\u00eb dob\u00ebt. <\/p>\n Gjuha shqipe si vij\u00eb mbrojt\u00ebse identitare<\/strong><\/p>\n Historia e shqiptar\u00ebve ka treguar se gjuha ka qen\u00eb elementi kryesor i mbijetes\u00ebs komb\u00ebtare. N\u00eb periudha kur shqiptar\u00ebt nuk kishin shtet, ushtri apo institucione t\u00eb forta, ishte gjuha ajo q\u00eb ruajti identitetin kolektiv. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, \u00e7do debat p\u00ebr p\u00ebrdorimin e shqipes ka dimension shum\u00eb m\u00eb t\u00eb madh sesa administrata. \u00c7do kufizim i saj perceptohet si kufizim i vet\u00eb pranis\u00eb shqiptare. Dhe \u00e7do avancim i saj shihet si fitore e dinjitetit kolektiv. Student\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut po artikulojn\u00eb pik\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb ndjeshm\u00ebri historike. Ata p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb brez q\u00eb nuk k\u00ebrkon konflikt, por barazi; jo privilegj etnik, por standard europian; jo dominim, por njohje t\u00eb plot\u00eb. N\u00eb nj\u00eb Ballkan ku identitetet vazhdojn\u00eb t\u00eb mbeten faktor politik i fuqish\u00ebm, mohimi i gjuh\u00ebs apo relativizimi i saj nuk sjell stabilitet. P\u00ebrkundrazi, prodhon frustrim, mosbesim dhe polarizim. <\/p>\n Shqiptar\u00ebt p\u00ebrball\u00eb sfid\u00ebs s\u00eb shekullit XXI<\/strong><\/p>\n Sfida kryesore e shqiptar\u00ebve sot nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb vet\u00ebm mbijetesa fizike apo njohja nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Sfida \u00ebsht\u00eb nd\u00ebrtimi i nj\u00eb vizioni t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt strategjik. N\u00ebse shekulli XX ishte shekulli i mbijetes\u00ebs komb\u00ebtare shqiptare, shekulli XXI duhet t\u00eb jet\u00eb shekulli i organizimit komb\u00ebtar modern. Kjo nuk n\u00ebnkupton nacionaliz\u00ebm agresiv apo projekte destabilizuese. P\u00ebrkundrazi, n\u00ebnkupton: koordinim institucional; harmonizim kulturor dhe arsimor; mbrojtje t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb rajon; zhvillim ekonomik t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt; diplomaci m\u00eb aktive dhe profesionale; krijimin e nj\u00eb elite intelektuale me vizion afatgjat\u00eb. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, shqiptar\u00ebt rrezikojn\u00eb t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb nj\u00eb epok\u00eb ku kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb flamuj dhe institucione, por m\u00eb pak ndikim real.<\/p>\n Jo si debat<\/strong><\/p>\n K\u00ebrkesat e student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sesa nj\u00eb debat p\u00ebr p\u00ebrdorimin e gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb institucione. Ato jan\u00eb pasqyr\u00eb e dilem\u00ebs s\u00eb madhe shqiptare n\u00eb Ballkan: si t\u00eb ruhet identiteti, dinjiteti dhe barazia politike n\u00eb nj\u00eb rajon ku historia vazhdon t\u00eb mos jet\u00eb plot\u00ebsisht e mbyllur. Shqiptar\u00ebt sot nuk vuajn\u00eb nga mungesa e potencialit. Vuajn\u00eb nga mungesa e koordinimit, e vizionit strategjik dhe e nj\u00eb platforme t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt komb\u00ebtare. Dhe pik\u00ebrisht k\u00ebtu q\u00ebndron sfida m\u00eb e madhe e s\u00eb ardhmes. Sepse kombet nuk dob\u00ebsohen vet\u00ebm nga armiqt\u00eb e jasht\u00ebm. Shpesh ato dob\u00ebsohen nga paaft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb menduar dhe vepruar s\u00eb bashku.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga k\u00ebrkesat e student\u00ebve n\u00eb Maqedonin\u00eb e Veriut te kriza e vizionit komb\u00ebtar shqiptar Albert Z. Zholi K\u00ebrkesat e student\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb Maqedonia e Veriut p\u00ebr p\u00ebrdorimin e plot\u00eb dhe t\u00eb barabart\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb institucionet publike, tashm\u00eb po marrin nj\u00eb kuptim shum\u00eb m\u00eb t\u00eb thell\u00eb sesa ai administrativ. Ato nuk jan\u00eb thjesht k\u00ebrkesa […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3740,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"tmauthors":[],"class_list":["post-4574","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-world"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4574","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4574"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4574\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3740"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4574"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4574"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4574"},{"taxonomy":"tmauthors","embeddable":true,"href":"https:\/\/illyrianinfo.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftmauthors&post=4574"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}