Bajram Preza – neurologu dhe akademiku që zhvilloi neuropsikiatrinë shqiptare

Bajram Preza (1924–2007) ishte mjek neuropsikiatër, profesor dhe akademik shqiptar, një prej figurave të rëndësishme në zhvillimin e neurologjisë dhe neuropsikiatrisë në Shqipëri gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX.

Për dekada me radhë ai punoi në mjekësi, kërkim shkencor dhe arsimin universitar, duke kontribuar në diagnostikimin dhe trajtimin e sëmundjeve neurologjike dhe duke formuar breza të rinj mjekësh shqiptarë.

Nga Preza drejt mjekësisë

Bajram Preza lindi në vitin 1924 në Prezë, në rrethinat e Tiranës.

Ai kreu arsimin e mesëm në Gjimnazin e Tiranës, ndërsa gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore mori pjesë në Luftën Antifashiste Nacional-Çlirimtare.

Pas përfundimit të luftës, ai iu drejtua mjekësisë.

Në vitet 1946–1948 filloi studimet e larta në Sarajevë. Më pas vazhdoi studimet në Bashkimin Sovjetik, në Institutin e Lartë Mjekësor “Kirov” në Gorki, qyteti që sot njihet si Nizhny Novgorod.

Në vitin 1953 u diplomua si mjek.

Kthimi i tij në Shqipëri do të shënonte fillimin e një karriere të gjatë në neurologji dhe neuropsikiatri.

Fillimet si neurolog

Pas diplomimit, Preza filloi punën si mjek neuropsikiatër në pavijonin e psikiatrisë të Spitalit Nr. 1 në Tiranë.

Në vitet 1955–1957 punoi si asistent i neurologut sovjetik Juri N. Saharov, në klinikën e neurologjisë pranë këtij spitali.

Kjo periudhë ishte e rëndësishme për formimin e tij profesional dhe për thellimin e njohurive në neurologji.

Por Preza nuk do të mbetej vetëm mjek klinik.

Ai do të bëhej një prej njerëzve që do të ndihmonin në ndërtimin e vetë strukturës së neurologjisë akademike shqiptare.

Në krye të neurologjisë shqiptare

Nga viti 1957 deri në vitin 1991, Bajram Preza drejtoi Klinikën e Neurologjisë.

Paralelisht, ai pati një rol të rëndësishëm në arsimin e lartë mjekësor. Në periudhën 1974–1991 drejtoi Katedrën e Neuropsikiatrisë dhe Neurokirurgjisë në Fakultetin e Mjekësisë të Universitetit të Tiranës.

Kjo e vendosi atë në një pozicion qendror në zhvillimin e neurologjisë shqiptare.

Përveç trajtimit të pacientëve, ai u angazhua në mësimdhënie, kërkim shkencor dhe përgatitjen profesionale të mjekëve të rinj.

Metoda të reja në trajtimin e sëmundjeve neurologjike

Një pjesë e rëndësishme e veprimtarisë së Prezës lidhej me futjen dhe përdorimin e metodave të reja të trajtimit në praktikën mjekësore shqiptare.

Ndër metodat e përdorura prej tij përmendet aktivizimi i veprimtarisë cerebrale përmes gjumit terapeutik te pacientët me depresion, si dhe përdorimi i kardiazolit intravenoz në trajtime të caktuara.

Këto metoda duhen parë edhe në kontekstin e kohës, kur neurologjia dhe psikiatria po zhvilloheshin me shpejtësi dhe shumë prej trajtimeve të përdorura atëherë ndryshonin ndjeshëm nga standardet moderne.

Një nga kontributet e tij të rëndësishme ishte edhe diagnostikimi, për herë të parë në Shqipëri, i një numri sindromash dhe sëmundjesh neurologjike të rralla.

Kjo ndihmoi në zgjerimin e kapaciteteve diagnostikuese të mjekësisë shqiptare.

Një nga autorët e parë të literaturës neurologjike shqiptare

Bajram Preza ishte gjithashtu autor i disa veprave mjekësore.

Ndër librat e tij më të njohur janë:

“Semiotika e sëmundjeve nervore”

Botuar në 1964, kjo vepër trajtonte shenjat dhe simptomat klinike të sëmundjeve të sistemit nervor.

Semiotika është veçanërisht e rëndësishme në neurologji, sepse ekzaminimi klinik dhe interpretimi i shenjave neurologjike kanë një rol themelor në përcaktimin e diagnozës.

“Toksikologjia klinike”

Në 1973 botoi veprën “Toksikologjia klinike”, duke trajtuar problemet mjekësore që lidhen me helmimet dhe efektet e substancave toksike në organizëm.

Këto botime kontribuan në krijimin dhe pasurimin e literaturës profesionale për mjekët dhe studentët e mjekësisë në Shqipëri.

Lidhjet me neurologjinë evropiane

Veprimtaria e Bajram Prezës nuk u kufizua vetëm brenda Shqipërisë.

Pas viteve 1990, ai u angazhua në organizata dhe struktura profesionale ndërkombëtare të lidhura me neurologjinë dhe neuropsikiatrinë.

Në vitet 1992–1999 ishte anëtar i bordit të Federatës Evropiane të Dhimbjes së Kokës, Migrenës dhe Çrregullimeve Vegjetative.

Më pas, në periudhën 1999–2002, ishte anëtar i asamblesë së kësaj federate.

Nga viti 1993 ishte gjithashtu anëtar i Bordit të Neuropsikiatrisë të Evropës Juglindore.

Këto angazhime e lidhën mjekësinë neurologjike shqiptare me rrjetet profesionale të Evropës dhe rajonit në një periudhë kur Shqipëria po hapte më shumë rrugë drejt bashkëpunimit ndërkombëtar.

Profesor dhe akademik

Përveç punës klinike, Bajram Preza u bë një figurë e rëndësishme e jetës akademike shqiptare.

Ai mbajti titullin profesor dhe u bë anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.

Roli i tij si pedagog dhe drejtues akademik ishte po aq i rëndësishëm sa puna e tij si mjek, pasi një pjesë e trashëgimisë së tij u përcoll përmes mjekëve dhe neurologëve që u formuan nën ndikimin e shkollës shqiptare të neurologjisë.

Vlerësimet

Për veprimtarinë e tij në shkencë dhe mjekësi, Bajram Preza u nderua me titullin “Punonjës i Shquar i Shkencës dhe i Teknikës”.

Ai mori gjithashtu Çmimin e Republikës të shkallës së dytë.

Këto vlerësime pasqyruan kontributin e tij në zhvillimin e mjekësisë dhe kërkimit shkencor shqiptar.

Një jetë në shërbim të neurologjisë

Bajram Preza i përkiste një brezi mjekësh që punuan në një periudhë kur shumë prej specialiteteve moderne mjekësore në Shqipëri ishin ende në fazat e konsolidimit.

Ai kaloi pjesën më të madhe të karrierës së tij në neurologji dhe neuropsikiatri, duke kombinuar praktikën klinike me kërkimin, mësimdhënien dhe drejtimin e institucioneve akademike.

Nga një student shqiptar që shkoi përtej kufijve për të përfunduar formimin mjekësor, ai u kthye në Shqipëri dhe u bë një nga figurat qendrore të neurologjisë shqiptare.

Trashëgimia

Sot, kur neurologjia moderne disponon teknologji të avancuara diagnostikuese si rezonanca magnetike, tomografia e kompjuterizuar, elektroencefalografia moderne dhe analiza të sofistikuara molekulare, është e lehtë të harrohet se këto sisteme nuk kanë qenë gjithmonë të disponueshme.

Në këtë kontekst historik, puna e mjekëve si Bajram Preza pati rëndësi në krijimin e bazave të neurologjisë klinike dhe akademike në Shqipëri.

Ai la pas botime shkencore, studentë, pacientë të trajtuar dhe një traditë profesionale në një prej fushave më komplekse të mjekësisë.

Bajram Preza ishte një prej mjekëve shqiptarë që ndihmuan ta kthenin neurologjinë nga një specialitet i kufizuar në një disiplinë të konsoliduar klinike dhe universitare në Shqipëri.

Ai u nda nga jeta në vitin 2007, duke lënë pas një karrierë më shumë se pesëdhjetëvjeçare në shërbim të mjekësisë dhe shkencës shqiptare.